شاطر

معرفی

در لغت به معنی زیرک، باهوش، چالاک و چابک است. در گذشته شاطران مردان تند پیایی بوده‌اند که به سرورشان خدمت می‌کرده‌اند.

شاطر وظیفهٔ نامه‌رسانی را بر عهده دارد و به علاوه، جلو اسبان حرکت می‌کند و کلاه پردار بر سر و زنگوله‌هایی بر کمر دارد که در موقع حرکت، صدا می‌کنند و مردم با شنیدن آن کنار می‌روند. پاهای این افراد کاملاً برهنه و لباس آنان فقیرانه‌است و چنان با سرعت می‌دوند و به قدری در روز راه می‌روند که اگر بخواهم آن را شرح دهم، تصور خواهید کرد افسانه‌پردازی می‌کنم.

شاطرها در دویدن و تند رفتن از کودکی تمرینها می‌کردند و پس از امتحان استاد می‌شده‌اند و تصدیق یا منشور شاطر دوانی می‌گرفته‌اند. غالباً این شغل ارثی بوده‌ است. رئیس شاطران دربار شاطر باشی نام داشته. در عهد قاجاریه وجود این شاطرها در مراسم استقبال سُفرا نیز متداول شد. از آغاز عهد مشروطیت به سبب رواج کالسکه و ماشین، استخدام شاطر برافتاد.

در فرهنگ عاشورا شاطران به دو دسته شاطران سیاه پوش و شاطران سبز پوش تقسیم می شدند. دو سیاه پوش همراه امام حسین (ع)، دو سبز پوش همراه حضرت ابوالفضل (ع) و یک سیاه پوش و یک سبز پوش همراه حضرت زینب (س). شش فرشته با بالهای گشوده و چشمانی آسمانی که برای شهادت دادن سرمه بر مژه عشق مالیده اند.

رسم شاطری در روستای جزن دامغان به شماره ثبت ۶۴۹ در فهرست آثار ملّی ایران ، میراث فرهنگی ناملموس (معرف و نیازمند پاسداری فوری) دفتر ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی رسیده است.

گزارش تصویری خبرگزاری ایسنا سال 1392

زمان آیین

آیین اصلی روز عاشورا + یازدهم محرم الحرام هر سال

مستند شاطر ساخته زنده یاد جمال شیرازیان محرم 1384